HEA ve HEB Profil Arasındaki Farklar: Hangisini Seçmelisiniz?
Aynı anma yüksekliği, farklı gövde: HEA ile HEB profillerin kesit geometrisi, metre ağırlıkları ve projede doğru seçim kriterleri.
Çelik yapı projelerinde en sık duyulan sorulardan biri şudur: "HEA mı, HEB mi?" İki profil ailesi de geniş başlıklı H kesitine sahiptir ve aynı standartta (EN 10365 ölçüleri, EN 10025 kalitesi) üretilir. Ancak aralarındaki geometri farkı; taşıma kapasitesini, kat yüksekliğini ve tonaj maliyetini doğrudan etkiler.
Kesit geometrisindeki temel fark
HEB serisinde anma yüksekliği ile gerçek yükseklik aynıdır: HEB 200 profilin yüksekliği tam 200 mm'dir. HEA serisinde ise gövde ve başlıklar inceltildiği için gerçek yükseklik anma ölçüsünün altına iner; HEA 200'ün gerçek yüksekliği 190 mm'dir. Bu inceltme profili hafifletir, ancak atalet momentini de düşürür.
Üçüncü bir aile olan HEM ise aynı anma ölçüsünde en kalın gövde ve başlığa sahiptir; ağır sanayi kolonlarında ve yüksek eksenel yük gereken noktalarda kullanılır.
Metre ağırlığı karşılaştırması
| Anma ölçüsü | HEA (kg/m) | HEB (kg/m) | Ağırlık farkı |
|---|---|---|---|
| 100 | 16,7 | 20,4 | %18 |
| 160 | 30,4 | 42,6 | %29 |
| 200 | 42,3 | 61,3 | %31 |
| 300 | 88,3 | 117,0 | %25 |
| 400 | 125,0 | 155,0 | %19 |
| 500 | 155,0 | 187,0 | %17 |
Görüldüğü gibi HEA, aynı yükseklik sınıfında %17–31 daha hafiftir. Ton bazlı satın almada bu fark ciddi bir maliyet avantajına dönüşür; ancak hafiflik her zaman ekonomi anlamına gelmez. Daha zayıf kesit, bazı durumlarda bir üst ölçüye çıkmayı gerektirir ve avantaj kaybolur.
Hangi durumda hangisi?
- HEA tercih edin: Yük seviyesi orta düzeydeyse; ağırlık ve maliyet optimizasyonu önceliğinizse; kat yüksekliği kısıtlıysa (daha düşük gerçek yükseklik avantajdır); kirişlerde açıklık makulse.
- HEB tercih edin: Kolonlarda yüksek normal kuvvet varsa; burkulma boyu uzunsa; deprem yükleri belirleyiciyse; moment aktaran bağlantılarda kalın başlık gerekiyorsa; aynı kesitte hem güçlü hem zayıf eksende dayanım isteniyorsa.
Kalite kodunu atlamayın
Profil ailesini seçmek işin yarısıdır. Diğer yarısı çelik kalitesidir: S235JR, S275JR ve S355JR en yaygın kullanılan kalitelerdir. Sondaki "JR" ibaresi, 20 °C'de en az 27 J çentik darbe dayanımını ifade eder; düşük sıcaklıkta çalışacak yapılar için J0 veya J2 kaliteleri istenir.
S355JR, S235JR'ye göre yaklaşık %50 daha yüksek akma dayanımı sunar. Bu, birçok projede bir ölçü küçük profil kullanma imkânı verir ve toplam tonajı düşürür. Karar mutlaka statik hesapla verilmelidir.
Sipariş öncesi kontrol listesi
- Profil ailesi ve ölçü: HEA / HEB / HEM ve anma yüksekliği.
- Çelik kalitesi: S235JR, S275JR veya S355JR; gerekiyorsa J0 / J2.
- Boy: standart 12 m mi, projeye özel boy kesimi mi?
- Miktar: adet mi, ton mu; sahaya kaç sevkiyatta gelecek?
- Belge: EN 10204 3.1 test sertifikası gerekiyor mu?
Statik hesabın yerini hiçbir tablo tutmaz
Bu karşılaştırma genel bir çerçeve sunar; nihai kesit seçimi mutlaka projenin statik hesabına göre yapılır. Tablo yalnızca ön değerlendirme ve tonaj tahmini içindir.
Bağlantı detayları maliyeti nasıl değiştirir?
Profil seçimi yalnız kesit ağırlığı değil, bağlantı işçiliği demektir. Kalın başlıklı HEB profillerde alın levhalı moment bağlantıları genellikle daha az takviye gerektirir; HEA ile aynı momenti aktarmak için başlık takviye levhası ya da kolon içinde süreklilik levhası eklemek gerekebilir. Bir kolon-kiriş düğümüne eklenen her levha; kesim, delme, kaynak, tahribatsız muayene ve boya kalemlerini birlikte artırır.
Bu yüzden yalnız tonaj üzerinden yapılan karşılaştırma yanıltıcıdır. Kararı verirken "kilogram farkı" ile "imalat saati farkı"nı aynı tabloda değerlendirin; çoğu projede atölye saati, çelik fiyatından daha belirleyici olur.
Stok, boy ve fire
HEA ve HEB profiller piyasada ağırlıklı olarak 12 m standart boyda bulunur. Proje boyu 4,2 m ise bir boydan iki parça çıkar ve 3,6 m fire kalır; 6 m olduğunda fire sıfıra iner. Kesim planını sipariş öncesinde çıkarmak, bazen bir ölçü değişikliğinden daha fazla tasarruf sağlar.
Az kullanılan ölçülerde stok her zaman bulunmayabilir. Projede HEA 180 veya HEB 260 gibi ara ölçüler varsa, bunları erken sorgulamak termini korur; gerekirse bir üst ölçüye geçmenin maliyeti, beklemenin maliyetiyle karşılaştırılmalıdır.
Yüzey hazırlığı ve teslim şekli
Profiller genellikle siyah, yani işlenmemiş olarak sevk edilir. Boyanacaksa raspa derecesi (ör. Sa 2½) ve astar tipi imalat öncesinde netleştirilmelidir; raspadan sonra parçanın açıkta bekleme süresi kısa tutulmalıdır. Sıcak daldırma galvanize gidecek elemanlarda ise drenaj ve havalandırma delikleri tasarım aşamasında düşünülmelidir, aksi hâlde galvanizci parçayı işleme almaz.
Teslim şekli de planlamayı doğrudan etkiler. Tam boy sevkiyat birim fiyatta en ucuz seçenektir; ancak sahada kesim imkânı sınırlıysa boy kesimli teslim, nakliye ve işçilikle birlikte toplam maliyeti düşürebilir.
HEA-HEB demirleri ve İPE demirleri sayfalarımızda kesit tablolarını inceleyebilir, profil serisini ve ebadı seçerek tonajınızı ağırlık hesaplama aracımızda anında görebilirsiniz.